Kalandar Geleneği
Kalandar, Milâdi takvime göre Ocak ayının 13’ünü 14’üne bağlayan gece kutlanır.
Kalandar Bayramı özellikle Trabzon ve Gümüşhane’de kutlanan Kıpçak Türklerinden kalma bir gelenektir. Temeli Türk mitolojisine dayanır. Bölgede Çepniler de Kalandar’a önem verirler. Türkler, 6 Bin yıla yakın bir zamandır Karadeniz Bölgesinde olunca, bu 6 Bin yıl içinde Bölgede yaşayan diğer halklara da Türklerden etkilenerek Kalandarı benimsemişler, sonra ki yıllarda ise kendilerine âit olduğu iddiasında bulunmuşlardır.
Bugün Kalandar geleneği birileri tarafından Pontus propagandasının malzemesi haline getirilmeye çalışılsa da boş bir çabadan öte bir kıymet ifade etmez.
Dikkat edilecek olursa görülecektir ki;
Son yıllarda Kalandar gecesinin medya ve bir takım çevrelerce köpürtülerek zihinlere Rum adeti olarak yerleştirilmek istenmektedir.
Kalandarı kutlamak için insanlar akşam olduğunda tanınmayacak şekilde kostümler giyinirler, yüzlerini karaya boyarlar. İçlerinde bir kişi dede olarak seçilir yünden yapılan sakal takılır başlarda muhakkak külah olur. Yüzler boyanır ellere gürültü çıkarmak amacıyla kelek gibi zile benzeyen şeyler alınır. Gidilen evin önünde önce bir halk tiyatrosu tarzında oyunlar oynanır. Dede ortaya alınır, sandalyeye oturtulur. Sonrasında ellerdeki çalgılar çalınır dans edilir.
Ekipte yer alan kişilere goncoloz adı verilir. Goncolos, Kıpçak Türkçesi’nde “konç” sözcüğünden gelir ve pantolon demektir. Gençler tüylü kostümlerle karakoncolos kılığına da girerler. Kara Pantolonlular anlamına gelir. Bütün bunların sonunda ortaya torba atılır. Ziyaret edilen ev sahibi tarafından torbaya erzak konulur. Bu şekilde ev ev dolaşılır. Halk daha sonra bir araya toplanır kemençe veya başka çalgılarla meydanda horonlar oynanır, dans edilir.
Gençler tüylü kostümlerle karakoncolos kılığına da girerler. Karagoncolos; Türk, Bulgar ve Yunan kültüründe kışın ortaya çıktığına inanılan tüylerle kaplı bir yaratıktır. Maymun veya kedi büyüklüğündedir, kara renkte ve çok çirkindir. Görüntüsü insanları paniğe sürükler. Karankoncolos Türk mitolojisinde kötülük cinidir, kara renkte ve çirkin bir yaratıktır.
Tuna Bulgarları yani bugünkü Bulgaristanlılar köken itibarıyla Türk’türler ve karagoncolos kelimesi Bulgar edebiyatında karakonjul olarak yer alır.
